W styczniu 2001 roku pani mgr Lidia Paluch nawiązała kontakt z Zakonem Polskich Kawalerów Maltańskich; p. prof. dr hab. Henrykiem Kubiakiem z Uniwersytetu Jagiellońskiego - Kawalerem Honoru i Dewocji i p. dr Różą Kubiak - szefem d/s. szkoleń. Celem było przeprowadzenie szkolenia z zakresu pierwszej pomocy przedmedycznej i wtrażenie zgody na zorganizowanie w Starym Sączu grupy Maltańskiej Służby Medycznej. Inicjatywa p. mgr Lidii Paluch została przyjęta w Krakowie i rozpoczęto, przy aprobacie dyrektora szkoły p. mgr Bogumiły Hybel, cykl szkoleń zakończonych egzaminem i wręczeniem dyplomów. Dnia 12.03.2001 roku odbyło się pierwsze organizacyjne spotkanie z przedstawicielami Maltańskiej Służby Medycznej w Tarnowie. W spotkaniu uczestniczyli p. Sylwia Leśniak - prezes Zarządu Oddziału MSM w Tarnowie i p. Grzegorz Olszówka w-ce prezes MSM w Tarnowie. Uczestnikami była też młodzież z klas III Technikum Chemicznego, Technikum Leśnego, Liceum Ogólnokształcącego i Technikum Ochrony Środowiska, która zgłosiła się na szkolenie w zakresie pierwszej pomocy przedlekarskiej.

Związek Polskich Kawalerów Maltańskich

Zakon Maltański, którego częścią jest Związek Polskich Kawalerów Maltańskich, to zrzeszenie religijne o charakterze świeckim, rycerskim i tradycyjnie szlacheckim. Zakon przyczynia się do szerzenia chwaty Bożej przez uświęcanie swych członków, służbę wierze i Kościołowi katolickiemu oraz pomoc bliźnim. Kawalerowie i damy maltańskie niosą pomoc humanitarną, medyczną i duchową pielgrzymom, chorym, biednym i uchodźcom, w czasie wojny i pokoju, dbając o ich rozwój duchowy i umocnienie w wierze.

Zakon Joannitów - obecnie Suwerenny Rycerski Zakon Szpitalników św. Jana Jerozolimskiego zwany Rodyjskim lub Maltańskim - został założony jeszcze przed zdobyciem Jerozolimy przez pierwszą wyprawę krzyżową w 1099 r. Jego powstanie łączy się z posługą hospicjum - infirmerii dla chrześcijańskich pielgrzymów przybywających do Jerozolimy. Hospicjum wraz z przylegającym do niego kościołem ufundowali kupcy z Amfali, na co zgodzili się ówcześni władcy Palestyny. Oba obiekty erygowano pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela (stąd wzięła się pierwotna nazwa Zakonu - joannici). Szpital prowadziła wspólnota zakonna, której po odzyskaniu Świętego Miasta przez chrześcijan przewodził jej założyciel i pierwszy przełożony bł. Gerard (zm. 1120). Po utworzeniu łacińskiego królestwa Jerozolimy wspólnota joannitów została zatwierdzona bullą papieską w 1153 r. Już wcześniej papież Paschalis II zatwierdził szpital przyjmując go pod opiekę Stolicy Apostolskiej i zapewnij mu prawo swobodnego wybierania następców Gerarda, bez ingerencji władz kościelnych czy świeckich.

Następcy Gerarda nosili tytuł Mistrza, a później Wielkiego Mistrza Szpitala. Za rządów drugiego przełożonego Raymonda du Puy, prawdopodobnie przed rokiem 1136 wspólnota szpitalników musiała podjąć nowe obowiązki - zapewnienia pątnikom także ochrony zbrojnej. Oprócz dotychczasowych obowiązków zakonnych i szpitalnych joannici pełnili też funkcje wojskowo-rycerskie. Już wówczas ukształtowała się specyficzna posługa Zakonu, którą określają dwa hasła " Tuitio fidei" (Obrona wiary) oraz "Obsequium pauperum" (Posługa ubogim).

Władcy chrześcijańskiej Europy nadawali szpitalnikom liczne przywileje i posiadłości - Zakon był pierwszą uznaną suwerenną instytucją międzynarodową, a jego członkowie wywodzili się z warstwy rycerskiej całego kontynentu. Dzielili się na trzy klasy: braci-rycerzy, zwanych później kawalerami sprawiedliwości, kapelanów oraz braci-sierżantów.

Dzięki otrzymanym posiadłościom Zakon, wybudował wzdłuż najważniejszych pielgrzymich szlaków sieć hospicjów - kilka hospicjów tworzyło baliwat, którym kierował baliw, większą jednostką były przeoraty i wielkie przeoraty. W XIV w wraz z wykształceniem się świadomości narodowej, Zakon został podzielony na "języki". Każdy z nich składał się z kilku przeoratów, i podprzeoratów. Każdy przeorat dzielił się na komandorie. Z upływem czasu Zakon zaczął przyjmować także członków, którzy nie mogli udowodnić swojego szlacheckiego pochodzenia, mieli jednak wielkie zasługi dla wspólnoty joannickiej, byli więc przyjmowani aktem łaski (w odróżnieniu od kawalerów sprawiedliwości mogących należeć do Zakonu "de iustitia", czyli z "racji prawa", nazywano ich przyjętymi z łaski). W XIX w. grupa stała się bardzo liczna. Jej członkowie nazywani są dziś kawalerami łaski magistralnej. Inną grupę stanowiły osoby, które przyjmowano jako świeckich członków honorowych z powodu ich pobożności. Początkowo zwano ich konfratrami i donatami, później zaś honorowymi kawalerami "Krzyża dewocji". Są oni świecką kontynuacją klasy braci-sierżantów.

Po zdobyciu w 1187 r. Jerozolimy przez sułtana Saladyna, Zakon przeniósł się na Cypr, gdzie stał się znaczącą siła ochronną chrześcijańskiej Europy przed militarną potęgą islamu. Od tego czasu zaczęła się także potęga morska Zakonu, który dysponował nowoczesną flotą obronną. W 1310 r. szpitalnicy nabyli od cesarzy Bizancjum wyspę Rodos, gdzie przenieśli się po opuszczeniu Cypru. Pobyt szpitalników trwał tu ponad 200 lat - po ataku sułtana Sulejmana Wspaniałego w 1523 r. rycerze znów wycofali się na Zachód. Z Rodos przywieźli dwie najcenniejsze relikwie - obraz Najświętszej Maryi Panny z Filermo i relikwiarz z prawym ramieniem św. Jana Chrzciciela. Siedem lat później szpitalnicy osiedlili się na Malcie, która została przekazana Zakonowi jako lenno przez cesarza Karola V. Stolicą wyspy zostało założone w 1566 r. miasto Valetta. Rozpoczął się okres wspaniałego rozkwitu - kawalerowie, po umocnieniu wyspy, wybudowali wielki szpital, zwany Świętą Infirmerią, złożony z 11 oddziałów dla 500 pacjentów. Rycerze osobiście pielęgnowali w nim "naszych Panów, chorych", podając im posiłki na srebrnych zastawach. W ciągu tygodnia pełniły dyżury poszczególne "języki". Na Malcie powstała także nowoczesna Szkoła Anatomii i Chirurgii oraz ciesząca się światową sławą Szkoła Farmacji. Zakon ufundował poza tym w drugiej połowie XVIII w. Uniwersytet oraz Szkołę Matematyki i Nauk Żeglarskich. Wielki Mistrz Zakonu mieszkał w pałacu Wielkich Mistrzów, który tak jak i stancje poszczególnych, języków był wspaniałym zespołem dzieł sztuki architektonicznej, rzeźby i malarstwa.

Kresem intensywnego rozwoju Zakonu był podbój Malty przez Napoleona, który w 1798 r. wygnał kawalerów i zagrabił ich wielki majątek. Zachowując swa suwerenność. Zakon osiedlił się w 1834 r. Rzymie, gdzie do dziś mieści się siedziba Wielkiego Mistrza. W XIX w nastąpiła odnowa Zakonu.

Papież Jan XXIII zatwierdził nową regułę Zakonu bullą z 24 czerwca 1961 r. W 1991 r. Zakon odzyskał swoją dawną siedzibę - zamek Sant'Angelo, przekazany mu w wieczyste użytkowanie przez rząd maltański.

W Polsce pierwsza Komandoria Rycerzy św. Jana rozpoczęła działalność w 1187 r. w Poznaniu. Zakonnicy opiekowali się chorymi, bezdomnymi i pielgrzymami. W 1774 r. powstał Wielki Przeorat Polski, który po rozbiorach przeszedł pod panowanie Rosji. Następcą Przeoratu Polskiego był Wielki Przeorat Rosji, do którego należeli także niekatolicy. Cesarz Aleksander I wywłaszczył posiadłości obu przeoratów rosyjskich - katolickiego i niekatolickiego, a w 1817 r. podpisał dokument, w którym stwierdzał nieistnienie w swoim cesarstwie Wielkiego Przeoratu Rosji. W Poznaniu Komandoria została skasowana przez władze pruskie w 1832 r. Polscy kawalerowie musieli czekać na niepodległość, by w 1920 r. zorganizować się w Związek Narodowy. Po przejęciu władzy przez komunistów Związek Polskich Kawalerów Maltańskich nie mógł legalnie działać, przetrwał jedynie na emigracji. Jego działalność w kraju została reaktywowana w 1990 r.

Członkowie Zakonu Maltańskiego dzielą się na trzy klasy. Do pierwszej należą kawalerowie sprawiedliwości i kapelani konwentualni, którzy składają trzy śluby - posłuszeństwa, czystości i ubóstwa. Są oni zakonnikami w ścisłym znaczeniu. Po wstąpieniu do Zakonu co roku odnawiają śluby, a po upływie szeregu lat są wyświęcani, składają uroczyste śruby wieczyste i nazywani są braćmi - fra. Tytuł ten umieszczają przed imieniem chrzcielnym. Drugą klasę tworzą kawalerowie posłuszeństwa i donaci sprawiedliwości, którzy nie składają ślubów, a jedynie obietnicę, że będą dążyć do chrześcijańskiej doskonałości i wspomagać posługę Zakonu w miarę swoich możliwości. Klasę tę można porównywać z III zakonami innych wspólnot zakonnych. Do trzeciej klasy należą członkowie świeccy i honorowi kapelani. Tworzą ją: kawalerowie i damy honoru i dewocji, honorowi kapelani konwentualni, kawalerowie łaski i dewocji, kapelani magistralni, kawalerowie i damy łaski magistralnej oraz donaci dewocji. Kategorie. kawalerów i dam łaski i dewocji wprowadzono w 1956 r. Kardynałowie Kościoła katolickiego tradycyjnie otrzymują insygnia Baliwa Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji.

Zakon jest tradycyjnie szlachecki. Połowa członków pochodzi z rodzin szlacheckich, druga połowa staje się szlachtą z łaski Wielkiego Mistrza. Urzędy w Zakonie mogą sprawować jedynie kawalerowie sprawiedliwości i posłuszeństwa. Przełożonym Zakonu jest Wielki Mistrz, który używa tytułu: "Dei gratia Secrae Domus Hospitalis Sancti Johannis Hierosolymitani et militaris Ordinis Sancti Sepulchri Dominici magister humi1is pauperumque Jesu Christi custos" - "Z łaski Bożej Mistrz Świętego Domu Szpitalnego św. Jana Jerozolimskiego i Rycerskiego Zakonu Świętego Grobu Pańskiego, strażnik pokornych i ubogich w Jezusie Chrystusie". Wielki Mistrz sprawuje swój urząd dożywotnio. Wspomagają go Rada Suwerenna, Kapituła Generalna i Pełna Rada Stanu. Rada Suwerenna składa się z czterech Wielkich Dygnitarzy Wielkiego Magisterium wybieranych przez Kapitułę Generalną: Wielkiego Komandora, Wielkiego, Kanclerza, Szpitalnika i Odbiorcy Skarbu Powszechnego. Najwyższym zgromadzeniem Zakonu, które zbiera się co pięć lat, jest Kapituła Generalna. W skład Kapituły Generalnej i Pełnej Rady Stanu wchodzą przedstawiciele Wielkich Przeoratów, Podprzeoratów i Związków Narodowych. Najwyższym przełożonym Zakonu jest Papież.

Zakon dzieli się na 5 Wielkich Przeoratów, 4 Podprzeoraty, 37 Związków Narodowych i 2 Stowarzyszenia. Duchowość Zakonu kształtowana jest przez jego podwójne powołanie - rycerskość i posługę ubogim. Maltańczycy usługują Chrystusowi w Jego ubogich, gdyż mają świadomość, że szlachectwo zobowiązuje. Zakon wydał wielu świętych. m.in.: bł. Gerarda (zm. 1120), Raymonda du Puy (zm. 1158) - pierwszych przełożonych szpitalników, św. Hugona Canefro, komandora z Genui (1168-1230), św. Florę (zm. 1347), bł. Adriana Fortescue, kuzyna Anny Boleyn, męczennika zgładzonego na rozkaz Henryka VIII w 1539 r. za odmowę złożenia przysięgi królowi.

Dzisiejsze zaaogażowanie Zakonu to utrzymywanie i organizowanie szpitali w Europie, Azji, Afryce i Ameryce Łacińskiej. Personel medyczny pracujący w tych placówkach wyspecjalizował się w leczeniu chorób tropikalnych i trądu. Maltańczycy opiekują się ofiarami wojen i nieszczęśliwych wypadków, uchodźcami i osobami ubogimi oraz pielgrzymami udającymi się do Ziemi Świętej, Santiago de Compostela, Lourdes. Fatimy i Częstochowy.

Członkami Związku Polskich Kawalerów Maltańskich mogą zostać praktykujący katolicy, którzy ukończyli 25. rok życia i czują się Polakami. Przyjęcie do Związku następuje na mocy decyzji Zarządu, po uzyskaniu od Rady Suwerennej Zakonu Maltańskiego zgody na przyjęcie kandydata do jednej z klas i kategorii Zakonu. Do pierwszej klasy należą kawalerowie sprawiedliwości i kapelani zakonni, profesi ślubów zakonnych; do klasy drugiej - kawalerowie posłuszeństwa i donaci sprawiedliwości oraz do klasy trzeciej - kawalerowie i damy honoru i dewocji, kapelani zakonni ad honorem, kawalerowie i damy łaski i dewocji, kapelani magistralni, kawalerowie i damy magistralni, donaci dewocji. Kandydaci do kategorii honoru i dewocji muszą być wprowadzeni przez czterech członków Związku należących do kategorii szlacheckich, w których przynajmniej dwóch należy do tej samej kategorii. Wprowadzający podpisuje wspólne oświadczenie, "sub fides nobilium", że kandydat jest im osobiście znany jako "człowiek honoru, nienagannych obyczajów, cieszący się powszechnym szacunkiem". Do tego oświadczenia musi być dołączona opinia biskupa diecezji. Czterej wprowadzający do kategorii kawalerów i dam łaski i dewocji muszą należeć do kategorii szlacheckich. Damy mogą wprowadzać wyłącznie damy. Kandydaci do kategorii kawalerów i dam honoru i dewocji muszą udowodnić swe szlachectwo w jeden z następujących sposobów: od 16 prapradziadków żyjących w szlachectwie, od 2 dziadków i 2 babek pochodzących po mieczu od antenatów żyjących w szlachectwie w r. 1772, po mieczu od antenata będącego szlachcicem w roku uchwalenia Unii Lubelskiej (1569). Kandydat do kategorii kawalerów i dam łaski i dewocji musi udowodnić swe pochodzenie szlacheckie po mieczu od antenata żyjącego w szlachectwie na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej przed końcem 1831 r. Kandydaci przyjmowani są do Zakonu w głosowaniu tajnym. Dokumenty przedłożone przez kandydata zostają zweryfikowane przez Komisję Badawczą, która analizuje je pod kątem heraldycznym i genealogicznym, aby ustalić, czy wymienieni przodkowie istotnie byli szlachcicami. Jeżeli Zarząd zgadza się na przyjęcie kandydata, jego tablice genealogiczne i sprawozdanie Komisji Badawczej przesyłane są Wielkiemu Magisterium w Rzymie z wnioskiem o mianowanie kawalerem honoru i dewocji, względnie łaski i dewocji. Prezydent za zgodą Zarządu może prosić Wielkiego Mistrza, aby mianował daną osobę kawalerem magistralnym lub donatem, lub jeżeli jest księdzem - kapelanem Zakonu. Liczba kawalerów i dam magistralnych oraz donatów nie może być większa niż jedna czwarta kawalerów i dam kategorii szlacheckich.

Obowiązkiem kawalera i damy maltańskiej jest regularne uczestnictwo we Mszy świętej. Odmawiają oni codziennie "Modlitwę Zakonu Maltańskiego"; "Panie Jezu, któryś raczył mi zezwolić brać udział w zastępach Kawalerów św. Jana Jerozolimskiego, błagam Cię pokornie byś za wstawiennictwem Panny Świętej z. Filenno, św. Jana Chrzciciela i Wszystkich Świętych pomógł mi pozostawać wiernym tradycjom naszego Zakonu, wyznając religię rzymską katolicką apostolską i broniąc jej przed bezbożnością, wprowadzając w czyn chrześcijańską miłość bliźniego, a w szczególności w stosunku do biednych i chorych. Daj mi poza tym potrzebne cnoty, aby wykonywać w myśl przykazań Ewangelii bezinteresownie i szczerze po chrześcijańsku te świątobliwe zamiary ku większej chwale Boga, ku pokojowi świata, ku dobru Zakonu św. Jana Jerozolimskiego. Amen".

Ważnym elementem integracyjnym maltańczyków z całego świata jest uroczysta pielgrzymka do Lourdes, która odbywa się. co roku 3 maja. Kawalerowie i damy przybywają wraz z niepełnosprawnymi, którymi na co dzień się opiekują i pomagają przez kilka dni w posłudze pielgrzymom. 3 maja biorą udział we Mszy świętej poprzedzonej uroczystą procesją. Ubrani są wówczas W czarne tuniki - kulle, które są uszyte z jednego kawałka materiału i mają jak najmniej szwów, co ma upamiętnić całotkaną Szatę Jezusa. Kulla obramowana jest wokół szyi i szerokich rękawów futrem. Na piersiach kawalerowie i damy mają charakterystyczne krzyże maltańskie, zakończone ośmioma ostrymi wierzchołkami - symbolem Ośmiu Błogosławieństw, prowadzących chrześcijanina do pełni świętości. Kawalerowie i damy pochodzenia szlacheckiego mają między ramionami krzyża naszyte dodatkowe symbole ( Polacy - lilie burbońskie, zaś Czesi i Austriacy - dwugłowego orła Cesarstwa Austro-Węgierskiego). Po śmierci członka Związku Prezydent ma obowiązek powiadomić o tym Wielkie Magisterium i wszystkich członków związku, którzy są zobowiązani zamówić Msze. świętą za spokój duszy zmarłego konfratra.

Wierni tradycji Zakonu polscy kawalerowie i damy maltańskie prowadzą działalność charytatywną. W 1990 r. Związek Polskich Kawalerów Maltańskich powołał Fundację św. Jana Jerozolimskiego - Pomoc Maltańska, która realizuje jego charytatywną posługę. W latach 1992-1996 powstały cztery oddziały "Pomocy Maltańskiej" - w Warszawie, gdzie mieści się siedziba Fundacji, a także w Katowicach, Krakowie i Poznaniu. W Poznaniu przy parafii św. Jana Jerozolimskiego za Murami Fundacja prowadzi Specjalistyczną Przychodnię Onkologiczną, wyposażoną przez członków Związku w nowoczesny sprzęt medyczny. W Krakowie finansuje Świetlicę Maltańską prowadzoną przez Siostry Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo. Co roku Fundacja przygotowuje paczki świąteczne dla ubogich rodzin i bezdomnych, zajmuje się także dystrybucją leków, które docierają do Polski jako dary charytatywne. Warszawska Sekcja Medyczna, która jest organizacją należącą do Fundacji i istnieje od 1996 r., w krótkim czasie wyszkoliła wolontariuszy, udzielających pierwszej przedlekarskiej pomocy,. Wolontariusze biorą udział w kursach zakończonych egzaminem. Sekcja przeszkoliła już 1000 osób w udzielaniu pierwszej pomocy. Dzięki zabiegom Fundacji zostały zakupione mundury ratowników i niezbędny sprzęt do udzielania pomocy przedlekarskiej. Ratownicy brali już udział w masowych imprezach - koncertach Tiny Turner, Stinga, Michaela Jacksona, ale przede wszystkim w pielgrzymce Jana Pawła II do Ojczyzny w 1997 r. Podczas pobytu Papieża w Krakowie wiernymi opiekowało się 320 ratowników. Kilkuset maltańczyków pełniło posługę także podczas wizyty Ojca Świętego w 1999 r. Maltańczycy opiekują się też pielgrzymami udającymi się do Częstochowy. Ponieważ ratownicy są szkoleni także w pomaganiu osobom niepełnosprawnym, otoczyli specjalistyczną opieką Pielgrzymkę Warszawską Osób Niepełnosprawnych do Częstochowy. Ratownicy biorą udział w Międzynarodowych Obozach Zakonu Maltańskiego dla niepełnosprawnych.

Do Zakonu Kawalerów Maltańskich Na świecie należy ok. 10 tys. Członków. Jest wśród nich ok. 150 Polaków, dwie trzecie spośród nich mieszka za granicą.

Opracowano na podstawie: "Zakon Maltański wczoraj i dziś", 1994; "Związek Polskich Kawalerów Maltańskich. Statut"; Pomoc Maltańska Fundacja św. Jana Jerozolimskiego przy parafii św. Jana Jerozolimskiego za Murami w Poznaniu", Poznań 1997.

Adresy: Siedziba Suwerennego Zakonu Szpitalników św. Jana Jerozolimskiego zwany Rodyjskim lub Maltańskim: Palazzo Malta Via Condotti, 68

Do góry